Аман қалғың келсе, мықты да, ақылды да бол
Ертеде бір-бірімен тығыз дос болған Темір мырза, Әйнек мырза және Тұздалған қияр мырза өмір сүріпті. Темір мырза темірден, Әйнек мырза әйнектен, Тұздалған қияр мырза тұздалған қиярдан жаратылған екен. Олар жұмыс істей алмайтын кедей адамдар еді, жалмауыздың үлкен сарайының қасындағы кішкентай лашықта тұратын.
Олар жалмауыздың асханасына барып тамақ ішіп, кішкентай лашығына қайта оралатын. Бірақ бір күні тамақ ішіп отырғанда жалмауыз кемпір оларды асханада көріп қалып, қатты ашуланды да, мұнда енді келмеңдер деп ескертті.
Ертеңіне олар қайтадан келіп, асханада тамақ іше бастады. Кемпір оларды тағы көріп қойды, бұл жолы қатты ызаланды. Достар қашып жөнелді, кемпір қуып жетіп, Әйнек мырзаны ұстап алды да, оған үрледі. Әйнек мырза ауаға ұшып, жерге құлады, сынып, ұсақ-ұсақ сынықтарға айналып, өліп қалды. Достары қайғырды, бірақ оған ештеңе істей алмады.
Келесі күні Темір мырза мен Тұздалған қияр мырза тағы барып, тамақ іше бастады. Кемпір оларды тағы да қуды. Олар қашты, бірақ кемпір қуып жетіп, бұл жолы Тұздалған қияр мырзаны ұстап алды да, оған үрледі. Ол ауаға ұшып, жерге құлады да, омтыр сынып, өліп қалды. Темір мырза қатты қайғырып, ашуланды және кек алғысы келді.
Келесі күні Темір мырза жалмауыздың асханасына барып, тамақ іше бастады. Кемпір оны көріп: «Достарың сияқты өлгің келе ме?» деп сұрады. Темір мырза: «Сен мені өлтіре алмайсың», — деді. Сонда кемпір оған үрледі, Темір мырза ауаға ұшып, жерге құлады, бірақ темірден жасалғандықтан өлмеді. Кемпір бірінші реттегіден де қатты үрледі, бірақ ол бәрібір өлмеді. Кемпір тағы бір әрекет жасады, бірақ бұл жолы оған үрлеп жатқанда аузы жарылып кетті, ал Темір мырза оған қарап күлді.
Кемпір аузын қайта тіктіру үшін тігіншіге барды. Содан кейін Темір мырзаның кішкентай лашығына келіп: «Мықты еркек болсаң, мұнда шық!» деп айқайлады. Темір мырза лашығынан шықты, кемпір оған үрлеп көрді, бірақ аузы тағы жарылып кетті. Темір мырза оған қарап күлді. Кемпір қатты ашуланып, аузын қайта тіктіру үшін тағы тігіншіге барды.
Сөйтіп, ол оны өлтіре алмады, бірақ асханасына келгенде ұстап алуды ойластырды. Келесі күні Темір мырза асханаға барды, жалмауыз кемпір оны ұстап алып, берік қапқа салды да, қаптың аузын жендеттің арқанымен байлады, ал Темір мырзаны күзетуге қызы Мемонаны қойды.
Жалмауыз кемпір Темір мырзаны пісіріп, бүкіл әулетін шақырып, соны жегісі келді. Сондықтан қызына қапты ашпауға тырысуын айтты. Содан кейін түскі асқа шақыру үшін туыстарына баруға үйден шығып кетті.
Темір мырза кемпірдің өзін жемекші екенін естіді. Ол қаптан қалай шығуға болатынын ойлана бастады. Сосын сағызды қатты шайнап: «Қызыл сағыз, ммм, дәмді-дәмді! Жасыл сағыз, ммм, дәмді-дәмді! Көк сағыз, ммм, дәмді-дәмді!» деп бірнеше рет қайталады. Бақытына орай, жалмауыздың қызы Мемона да сағыз жегісі келіп, Темір мырзадан бір кесек сағыз беруін сұрады.
Темір мырза қап байлаулы болғандықтан, сағыз бере алмайтынын айтты. Қапқа кішкентай тесік жасай алатынын айтты, бірақ ол болмайтынын, себебі анасы қапты ашпауды қатаң бұйырғанын жеткізді. Темір мырза бір минут күтті де, қайтадан: «Қызыл сағыз!!! ммм, дәмді-дәмді! Жасыл сағыз!!!! ммм, дәмді-дәмді! Көк сағыз!!!!! ммм, дәмді-дәмді!» деп қайталады. Ақыры қыз келісіп, кішкентай тесік жасайтынын айтты.
Ол кішкентай тесік жасап: «Маған бір кесек сағыз беріңізші» деді. Бірақ Темір мырза тесік тым кішкентай болғандықтан, сағызды шығара алмайтынын айтты. Сонда қыз тесікті үлкейтіп: «Енді сағыз бересіз бе?» деп сұрады, бірақ ол тағы да: «Жоқ, болмайды, тесік жеткіліксіз!» деді. Қыз тесікті одан сайын үлкейтті, ал Темір мырза тесік өзі сыртқа шығатындай үлкен болғанша келіспеді.
Жалмауыз кемпір туыстарымен бірге қайтып келгенде, олар дастарқанда даяр тамақты көрді. Жалмауыз кемпір қызының тамаша екенін, Темір мырзаны пісіріп қойғанын айтты. Сөйтіп, олар тамақ іше бастады.
Бірақ олар тамақтанып болғаннан кейін жалмауыз кемпір тоңазытқышқа барып, мұздатқышты ашты да, қызының басын көрді. Ол: «Жоқ, жоқ, жоқ!?!????» деп айқайлап, жылай бастады, ал Темір мырза күліп, жалмауыздың үйінің төбесіне қашып шықты.
Кемпір оны қуып төбеге шықты, бірақ Темір мырза оны мазақтап: «Мынау Мемонаның көйлегі» деді де, көйлекті оған лақтырды. Кемпір ақылынан адасқандай жылап тұрды, ал ол: «Мынау Мемонаның жейдесі» деп, оны да лақтырды. Содан кейін: «Мынау Мемонаның дамбалы» деп, оны да лақтырды.
Ақыры Темір мырза достарының өлімі үшін кек алғанына, ал жалмауыз кемпірдің жақсы көргенінің бәрінен айырылғанына көңілі тынып, алыс жаққа қашып кетті.
Бұл ертектің түйіні:
